26 maja 2021, 23:47
Słowa pozostają, a wszystko jest tekstem

Słowa pozostają, a wszystko jest tekstem

Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
Słowa pozostają, a wszystko jest tekstem. W kwietniu spotkałam się wirtualnie z młodzieżą jako wykładowca. Młodzież ta studiuje kierunki filologiczne i o językach właśnie chciała słuchać. Zadawała pytania, słuchała odpowiedzi i znowu zadawała… Przez długą i przyjemną chwilę wydawało mi się,

W kwietniu spotkałam się wirtualnie z młodzieżą jako wykładowca. Młodzież ta studiuje kierunki filologiczne i o językach właśnie chciała słuchać. Zadawała pytania, słuchała odpowiedzi i znowu zadawała… Przez długą i przyjemną chwilę wydawało mi się, że wróciłam do sali wykładowej albo że prowadzę ćwiczenia na uniwersytecie. Za czym bardzo tęsknię. Tym niemniej, kiedy minęły dwie godziny spotkania, zdałam sobie sprawę, że chciałabym powiedzieć im jeszcze tyle rzeczy… miałam przecież przygotowane notatki. Dlatego właśnie powstaje ten wpis. Dla Was, drodzy tłumacze! Chciałabym, byście wiedzieli, co następuje. Są to rady, a rad się nie słucha; i tak do wszystkiego musicie dojść sami:

 

Moim zdaniem nie ma tekstu zbyt łatwego i zbyt trudnego do przetłumaczenia. Jeśli wydaje się za trudny – potrzebujecie tylko więcej praktyki; jeśli zbyt łatwy – chyba gdzieś tkwi pułapka i być może czegoś nie dostrzegacie.

 

Rozmawiajcie z klientami, zachęcam Was. Klient powie Wam, czego oczekuje, a Wy jemu – co możecie dostarczyć, w jakim terminie i za ile. Bawi mnie do dziś moja własna przygoda z tłumaczeniem dokumentów pojazdu sprowadzonego ze Stanów Zjednoczonych, którego kolor określono jako cactus mica. Oględziny w Google’ach nie na wiele się zdały, bo na różnych ekranach kolor prezentował się różnie, gdzieś między zielenią a szarością. Po długich rozterkach zadzwoniłam wreszcie do klienta i poprosiłam go o ocenę koloru samochodu, który stał zresztą pod jego domem. Słysząc niepewne „eeee”, poprosiłam o interwencję jego żonę (kobiety mają z reguły lepszą percepcję barw). I tak ustaliłyśmy kolor, który następnie ubrałam w słowa. Oszczędziłabym czasu, dzwoniąc do klientów od razu po nabraniu wątpliwości.

 

Jako tłumacze od początku ufajcie swoim umiejętnościom; będą one rozwijać się w czasie.

 

Tłumaczenie można opisać jako most albo prom kursujący między dwiema wyspami. Zrozumienie tekstu wyjściowego i jego przełożenie na język docelowy to proces, z rzadka raczej błysk objawienia. Dużą rolę gra tu intuicja. Jeżeli tłumaczenie nie chce do Was przyjść, prześpijcie się z tym, a wówczas Wasz mózg znajdzie połączenie i przywoła, co wydaje się potrzebne albo podrzuci Wam ekwiwalent czy najlepiej pasujące słowo. Tłumaczenie pisemne jest diachroniczne, pozwala zatem na refleksję i autokorektę.

 

Język jest środkiem komunikacji i ekspresji, ale może także być źródłem zachwytu i piękna. Jednak w standardowych tekstach typu umowy nie liczcie na wiele. Właśnie przypomniałam sobie tłumaczenie umowy dla wielkiego wydawnictwa, gdzie znalazłam zdanie siedemnastokrotnie złożone.

 

Jestem przekonana, że ludzie za dużo mówią, jak również - dzięki łatwemu dostępowi do internetu – za dużo piszą. Większość produkcji mówionej i pisanej jest całkowicie miałka, pozbawiona znaczenia i zbędna. Osobiście staram się pomyśleć zanim się wypowiem, więc w efekcie mówię niewiele; dzięki temu uchodzę za osobę niezwykle mądrą lub niespotykanie głupią. Większość tekstów, jakie istnieją, jest złej jakości i musimy się z tym pogodzić. Tłumaczenie źle napisanego tekstu jest męczarnią. Tłumaczenie dobrze napisanego tekstu jest czysta przyjemnością, nawet jeśli zawiera on trudne i nieznane słownictwo. Taki tekst tłumaczy się niemal sam. W ubiegłym roku kupiłam dwujęzyczne wydanie „Ksiąg narodu i pielgrzymstwa polskiego” Adama Mickiewicza; tłumaczenie polskiego tekstu na hiszpański jest po prostu znakomite. Oczywiście, tłumaczenie nie może raczej przewyższyć oryginału – musimy pracować z tym, co mamy, a rzadko jest to tekst klasy Mickiewicza.

 

Regularny dopływ nowych, urozmaiconych zleceń zapewnia tłumaczowi stanowisko tłumacza na etacie w biurze tłumaczeń i jest to chyba najlepsza szkoła zawodu; większe ryzyko biorą na siebie wolni strzelcy.

 

Dla mnie tłumaczenie jest docieraniem do jądra znaczenia, obwąchiwaniem słów, próbą rozbijania zdań na cząstki; jest analizą, a następnie składaniem w procesie syntezy. Tłumaczenie jest aktem twórczym. Aby tłumaczyć, nie musicie doskonale opanować danego języka; umiejętność tłumaczenia przenosi się między językami. Tłumaczenie to podróż od języka źródłowego do języka docelowego, ale co dzieje się po drodze? To właśnie tajemnica. Albo, praktycznie biorąc, nieskończona liczba malutkich wyborów i decyzji dotyczących ekwiwalentów, gramatyki i składni. Kiedy zaczynałam tłumaczyć, przerażało mnie to, że jeden wybór prowadzi do kolejnego, ponieważ zrozumiałam, że gdy już się coś zapisało, był to akt nieodwracalny. Oczywiście można zrewidować własne tłumaczenie i dokonać korekty, ale nie będzie to już wtedy to samo tłumaczenie. Jedna zmiana poruszy lawinę.

 

Nie jestem lingwistą, jestem filologiem, co się tłumaczy „kochający słowa”. Mam do słów duży szacunek i staram się ich nie nadużywać. Zachęcam Was, byście uważali na słowa, ale także – byście byli twórczy.

 

Mieszkam w trójjęzycznym kraju i jestem matką dwujęzycznego nastolatka. Zalety dwujęzyczności obejmują podwyższoną inteligencję i podwójne słownictwo, ale ma to swoją cenę. Jest jeden język, który dominuje i w miarę upływu czasu przejmuje dowodzenie: język wykładowy u dzieci starszych, język placu zabaw u dzieci młodszych. Dwie kompetencje osoby dwujęzycznej nie są więc identyczne. Tłumaczenie ustne czy pisemne nie jest wcale oczywistością dla osoby dwujęzycznej; wymaga rozwinięcia dodatkowych umiejętności i zdobycia wykształcenia.

 

Na koniec mała refleksja - co ciekawe, istnieje taki zwrot jak „opanować język” (w stopniu takim to a takim). Moim zdaniem to przezabawne i bardzo aroganckie stwierdzenie, bo to język nad nami panuje, nie my nad nim. Zwłaszcza, gdy jesteśmy zdenerwowani, źli, zmęczeni i nie możemy się wysłowić: słowa, które wreszcie nadchodzą są tak potężne, że kontrolują nas, dotykając w nas czegoś bardzo głęboko ukrytego. Słowa często używają nas.

 

Dodaj swój komentarz

Mala
30 maja 2021 o 19:22
;-) Dziękuję.

Zobacz także

- wpisy o podobnej tematyce

Julius Evola
27 listopada 2021, 19:09
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
Chociaż współczesny człowiek do niedawna postrzegał i celebrował sens znanej mu historii jako ucieleśnienia postępu i ewolucji, prawda jaką wyznaje człowiek tradycyjny jest całkiem odwrotna. We wszystkich starożytnych świadectwach tradycyjnego człowieczeństwa odnajdziemy, w różnych formach, ideę regresu lub upadku; ze stadiów pierwotnie wyższych  istoty zniżyły się do stanów coraz bardziej uwarunkowanych przez elementy ludzkie, doczesne i przypadkowe.
Narodowe czytanie 2021
15 września 2021, 12:42
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
4 września 2021 roku odbyła się 10. jubileuszowa edycja Narodowego Czytania. Tegoroczną lekturą był damat Moralność pani Dulskiej autorstwa Gabrieli Zapolskiej.
Różaniec
27 czerwca 2021, 00:19
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
Jeżeli ktoś nie pamięta, jak odmawiać różaniec, to proponuję małe przypomnienie.
Wakacyjny wypas logopedyczny
22 czerwca 2021, 11:25
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
Wakacje to również dobry czas na ćwiczenia buziaka naszych milusińskich. Niestety, logopeda żywemu nie przepuści i nawet w wolnym czasie od zajęć nie odpuści (rymowanie nie było zamierzone).
Przemoc i znęcanie nad osobami starszymi...
15 czerwca 2021, 11:52
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
Dzisiaj jest Światowy Dzień Świadomości Znęcania się nad Osobami Starszymi. Problem może się pojawiać coraz częściej ponieważ już niedługo  prawie 30% społeczeństwa w Polsce będzie starsze niż 60 lat. Temat niezwykle trudny społecznie, zamiatany pod dywan. Dziś o głównych ofiarach tego zjawiska….kobietach
Mowa 5 - latka
10 czerwca 2021, 12:19
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
Dziecko poznaje świat, dzięki rozumieniu mowy, a umiejętność mówienia pozwala mu wyrazić swoje spostrzeżenia, pragnienia i uczucia. Podstawową wiedzę o tym, jak rozwija się mowa dziecka powinien posiadać każdy Rodzic, aby umiejętnie kierować jej rozwojem. Bez tej wiedzy możesz dziecku zaszkodzić, wymagając tego, czemu sprostać nie może, czy też lekceważąc, przeoczając niepokojące sygnały. 
Rozwód bez orzekania o winie
13 maja 2021, 09:45
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
Rozwód to trudna sytuacja dla obojga małżonków. Według statystyk najczęściej dochodzi do rozwodu bez orzekania o winie. Jest to najprostszy sposób na rozwód bez oczerniania się i sprawiania sobie niepotrzebnie przykrości.
Gdzie najlepiej jest kupić oraz na co zwrócić uwagę wybierając najlepszą gitarę?
12 maja 2021, 11:13
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
Jednym z chętniej wybieranych instrumentów, wśród instrumentów szarpanych jest zarówno gitara, jak i ukulele. Doskonale nadają się one nie tylko dla amatorów, którzy dopiero zaczynają się uczyć, ale również dla zaawansowanych muzyków.
fundacje rodzinne
6 maja 2021, 06:17
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
Znane są już wstępne założenia dotyczące opodatkowania polskich fundacji rodzinnych. Fundacja ma być podstawowym narzędziem sukcesji dla średniego i dużego biznesu, a ustawa wchodziłaby w życie na początku 2022 r.