11 grudnia 2021, 14:03
Zamek Tenczyn w Rudnie

Zamek Tenczyn w Rudnie

Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
Zamek jest odbudowywany w formie, którą konserwatorzy nazywają trwałą ruiną. To jest chyba najlepsze podejście, bo nie wszystkie zamki można odbudować w stu procentach, nie wszędzie znajdą one dla siebie odpowiednią funkcję. Natomiast na pewno warto odbudowywać je w tej formie, ponieważ zostaną zachowane.   Wicepremier, minister kultury Piotr Gliński 10.11.2019 w czasie wizyty na zamku.

 

Pierwsza wzmianka dotycząca okolic zamku Tenczyn, datowana jest na 24 września 1308 r. Wówczas Władysław Łokietek z oddziałem rycerstwa przebywający w lasach in Thanczin wydał dokument dla klasztoru o. cystersów w Sulejowie. Przyjmuje się, że pierwszy zamek (drewniany) zbudował około 1319 r. kasztelan krakowski Nawój z Morawicy. Wzniósł on największą na zamku wieżę, zwaną do dziś „Wieżą Nawojową”. Właściwym twórcą zamku murowanego był syn Nawoja, Jędrzej, wojewoda krakowski i sandomierski. Na najwyższej, północno-wschodniej części wzgórza, wzniósł dalszy fragment zamku, w którym mieszkał i zmarł w 1368 r. On także pierwszy przyjął nazwisko Tęczyński. Syn Jędrzeja, Jaśko, odnowił i znacznie rozbudował zamek, a także założył kaplicę. Z tego okresu pochodzi pierwsza odnotowana w dokumentach historycznych wzmianka dotycząca bezpośrednio zamku. Władysław Jagiełło więził w nim niektórych ważniejszych jeńców krzyżackich, wziętych do niewoli w czasie bitwy pod Grunwaldem.
 
Powyższe rekonstrukcje wykonało stowarzyszenie Ratuj Tenczyn.
Przedstawiają one prawdopodobny wygląd Tenczyna pod koniec XVI w.
 
W posiadaniu Tęczyńskich było 45 miejscowości, w tym 15 w pobliżu zamku. W 1461 r. przez blisko rok na zamku w Rudnie mieszkał Jan Długosz. Około połowy XVI w. często na zamku bywali: Mikołaj Rej z Nagłowic, Jan Kochanowski, Piotr Kochanowski oraz inne ważne postaci polskiego odrodzenia. Do połowy XVI w. wygląd zamku nie ulegał większym zmianom. W tym okresie znajdowały się przy nim: folwark, łaźnia, browar ze słodownią i dom praczek. W 1570 r. kasztelan wojnicki, podkomorzy wielki koronny Jan Tęczyński „wielkim kosztem zmurował prawie znowa zamek na Tenczynie”– pisał Bartosz Paprocki w Herbach rycerstwa polskiego. Zamek posiadał trzy skrzydła, otwarte ku zachodowi, ozdobione renesansowymi attykami, gzymsami i krużgankami. Rozbudowa ciągnęła się do początku XVII w. Zamek wraz z podgrodziem został otoczony murem kurtynowym, od północy wzmocniono go basteją wjazdową, a od południa dwiema pięciokątnymi bastejami. Pod zamkiem rozciągały się ogrody i winnice. Ostatnią dużą inwestycją na zamku była gruntowna przebudowa kaplicy zamkowej, dokonana w początkach XVII w. przez Agnieszkę z Tęczyńskich Firlejową, późniejszą fundatorkę klasztoru o. karmelitów bosych w Czernej. W 1637 r. zmarł wojewoda krakowski Jan Magnus Tęczyński, ostatni przedstawiciel rodu. Jego jedyna córka Izabela wyszła za mąż za Łukasza Opalińskiego. W 1655 r. marszałek wielki koronny Jerzy Lubomirski, ustępując przed Szwedami, ukrył skarbiec koronny w Starej Lubowli na Spiszu, ale rozpuścił fałszywą wieść, że skarbiec znajduje się na Tenczynie. Oddział szwedzki pod dowództwem Kurta Christopha von Königsmarck obległ zamek w 1655 roku i po obronie załogi pod dowództwem kapitana piechoty Jana Dziulę przyjął jego kapitulację, jednak Szwedzi nie dotrzymali warunków układu i wymordowali całą załogę. Po tym, gdy nie znaleźli skarbu koronnego, w lipcu 1656 r. opuścili zamek i spalili.Na początku XVIII w. dobra tęczyńskie przeszły po kądzieli w ręce Adama Sieniawskiego, tą samą drogą uzyskał je wojewoda ziem ruskich, książę August Czartoryski i z kolei jego córka Izabela Lubomirska. Po potopie szwedzkim zamek został w większej części odbudowany i częściowo zamieszkany. W 1748/1768 r. uległ pożarowi w wyniku uderzenia pioruna i od tego czasu popadał w coraz większą ruinę. W 1783 r. prochy ostatniego z Tęczyńskich, Jana, przeniesiono z kaplicy zamkowej do nowego grobu w kościele św. Katarzyny w Tenczynku. Od 1816 r. zamek stał się własnością Potockich herbu Pilawa i pozostał w ich rękach do wybuchu II wojny światowej w 1939 r.
 
Na początku XXI w. zamek popadał w coraz większą ruinę w związku ze sporami kompetencyjnymi między różnymi szczeblami administracji publicznej. W 2008 r. powstało obywatelskie Stowarzyszenie „Ratuj Tenczyn”, mające na celu nagłośnienie sytuacji ruin zamku oraz zmuszenie władz lokalnych i centralnych do wywiązywania się z obowiązku ochrony zabytku.W 2009 r. wydana została decyzja w sprawie unieważnienia decyzji o odebraniu zamku rodzinie Potockich w ramach reformy rolnej w 1944 r., jej wykonanie zostało jednak wstrzymane. W 2009 r. z uwagi na zły stan techniczny zamek został zamknięty dla zwiedzających. W 2010 r. gmina, będąca administratorem zamku, pozyskała środki z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego i rozpoczęła zabezpieczanie ruin. Dzięki pracom zabezpieczającym proces niszczenia ruin udało się zastopować.W lipcu 2016 r., w wyniku porozumienia zawartego między Gminą Krzeszowice a spadkobiercami Adama hr. Potockiego, ruiny zamku zostały ponownie otwarte dla zwiedzających.
 
 

Dodaj swój komentarz

Zobacz także

- wpisy o podobnej tematyce

Meble w XVII i XVIII w. w Anglii
24 maja 2021, 10:58
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
W odróżnieniu od Francji, gdzie większość mebli, zwłaszcza do siedzenia, była złocona lub lakierowana osiemnastowieczna Anglia hołduje drewnu odkrytemu, woskowanemu. Pozwalało to na uwidocznienie słoi drewna, specjalnie zresztą dobranych.
OSTATNIE BIESZCZADZKIE RETORTY
21 maja 2021, 08:22
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
Od wiosny do późnej  jesieni  bieszczadzcy smolarze od wieków wypalają drewno .
Klasycyzm Ludwika XVI - meble
17 maja 2021, 09:30
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
Według opisów pochodzących z epoki umeblowanie jadalni składało się ze stołów i dwóch krzeseł, dwóch stołów-konsoli lub stołów pomocniczych oraz etażerki do przechowywania szkła.
Christopher Macht - Spowiedź Goebbelsa
16 maja 2021, 21:22
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
Mam świadomość, że nazistowski minister propagandy nie zapisał się pozytywnie na kartach historii. Okrył się on niechlubną sławą w dziejach świata. Jednak ciekawi mnie to, w jaki sposób wykorzystując narzędzia PR uprawiał propagandę polityczną, manipulując społeczeństwem w imię kreowania wizerunku Adolfa Hitlera.
Balony broniące Angii
21 kwietnia 2021, 14:55
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
W czasie bitwy o Anglię szczególnie uciążliwe dla Brytyjczyków były nieustanne naloty niemieckich bombowców. Alianccy myśliwcy robili, co mogli, by bronić ludność cywilną przed spadającymi niemieckimi bombami.
Ustny przekaz....
26 kwietnia 2021, 06:49
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
Jestem przekonany, że śledząc historię II Wojny Światowej z podręczników możemy tylko być poinformowani o tym , co jest wygodne dla rządzących, tak jest w wielu krajach, gdzie historia jest wyciszana i przekręcane są fakty lub nawet są one wymazywane.
Dywizja morderców z Galicji.
28 kwietnia 2021, 06:18
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
28 kwietnia 1943 roku we Lwowie została utworzona 14 Ukraińska Dywizja Grenadierów SS Galizien.
Meble we Francji - czasy Ludwika XIV
29 kwietnia 2021, 10:08
Zdjęcie pochodzi z serwisu Pixbay.com
Meble w stylu ludwika XIV były charakterystycznym pod względem formy i materiału produktem rzemiosła, przeznaczonym wyłącznie na potrzeby króla i możnowładców.